Taslim:Fəth surəsinin 2-ci ayəsi
 | |
| Yerləşdiyi surə | Fəth |
|---|---|
| Ayənin nömrəsi | 2 |
| Cüz | 26 |
| Nazil olma səbəbi | Hüdeybiyyə sülhünün nəticəsinə işarə olunması |
| Nazil olma məkanı | Mədinə |
| Barəsində | Hüdeybiyyə sülhü |
Fəth surəsinin 2-ci ayəsi (ərəbcə: الآية 2 من سورة الفتح) Peyğəmbər (s) üçün Hüdeybiyyə sülhünün nəticələrini üç istiqamətdə açıqlayır: günahların bağışlanması, nemətin tamamlanması və doğru yola hidayət.
Peyğəmbərlərin məsumluğuna (günahdan uzaq olmasına) etiqad baxımından, müfəssirlər bu ayədəki «günah» anlayışının təfsiri ilə bağlı müxtəlif fikirlər irəli sürmüşlər. Əhli-sünnə müfəssirləri onu kiçik xətalar, tərki-övla və ya ümmətin günahları kimi izah etmişlər. Şiə müfəssirləri isə bunu həqiqi günah mənasında deyil, müşriklərin Peyğəmbərə yönəltdikləri ittihamlara işarə kimi qəbul edirlər. Belə ki, müşriklər Peyğəmbərin şirklə və bütpərəstliklə mübarizəsini günah hesab edirdilər. Hüdeybiyyə sülhündən sonra əldə edilən qələbələr nəticəsində bu ittihamlar Peyğəmbərdən (s) uzaqlaşdırıldı. İmam Rzadan (ə) nəql olunan bir rəvayətdə də bu təfsirə işarə edilmişdir.
«Nemətin tamamlanması» Məkkənin fəthi və İslamın geniş yayılması üçün yolun açılması, «doğru yola hidayət» isə gələcək qələbələr üçün şəraitin hazırlanması və həmçinin Peyğəmbərin risalət yolunda möhkəm dayanması üçün Allahın davamlı hidayət və rəhbərliyi kimi təfsir edilmişdir.
Aşkar qələbənin nəticələri
Təfsir nümunəsinə əsasən, Fəth surəsinin 2-ci və 3-cü ayələri aşkar qələbədən (Hüdeybiyyə sülhündən) sonra Peyğəmbərə (s) bəxş edilən dörd böyük ilahi neməti ifadə edir: günahların bağışlanması, nemətin tamamlanması, doğru yola hidayət və məğlubedilməz ilahi yardım.[1]
Bu ayələr surənin birinci ayəsində işarə edilən qələbənin uğurlu və müsbət nəticələrini təsvir edir.[2]
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا
...ki, Allah sənin keçmiş və gələcək günahlarını bağışlasın (kafirlərin onların müqəddəslərinə ehtiramsızlıq kimi səndə gördükləri günahları «Allah» kəlməsini ucaltmaqla yox etsin və sənin özün üçün günah saydığın daha üstün əməlin tərk edilməsini mərhəmətini şamil etməklə bağışlasın,) sənə (olan) nemətini tamamlasın, səni doğru yola hidayət etsin.
Fəth, 2
Hansı günah bağışlanmışdır?
Fəth surəsinin 2-ci ayəsində Peyğəmbərə (s) verilən ilahi nemətlərdən biri günahların bağışlanmasıdır.[3] Peyğəmbərin məsumluq məqamını nəzərə alaraq, müfəssirlər bu ayədə «günah» sözünün mənası barədə müxtəlif fikirlər irəli sürmüşlər.[4] Təbərsinin «Məcməul-bəyan» əsərində qeyd etdiyinə görə, bəzi Əhli-sünnə alimləri bunu Peyğəmbərin (s) besətdən əvvəl və sonrakı günahları, Peyğəmbərin ata-anasının günahları və ya onun ümmətinin günahları ilə əlaqələndirmişlər. Şiə müfəssirləri isə ümumiyyətlə bunu ümmətin günahları və ya Peyğəmbərin Məkkəyə daxil olmasına mane olan, ona əziyyət və işgəncə verən müşriklərin günahları kimi təfsir etmişlər.[5]
Şiə müfəssirlərindən Əllamə Təbatəbai, Məhəmməd Cavad Muğniyə, Məkarim Şirazi və Seyid Məhəmməd Təqi Müdərrisi Peyğəmbərə günah nisbətini rədd edərək bildirirlər ki, bu ayədə «zənb» (günah) dedikdə Allaha qarşı itaətsizlik nəzərdə tutulmur. Burada ya müşriklərin günah hesab etdikləri əməllərə — məsələn, şirkə qarşı mübarizə aparmaq və döyüşlərə çıxmaq kimi fəaliyyətlərə — işarə edilir, ya da müxaliflərin Peyğəmbərə yönəltdikləri ittihamlar nəzərdə tutulur. Onların fikrincə, Hüdeybiyyə sülhündən və Məkkənin fəthindən sonra Allah bu yanlış təsəvvürü insanların zehnindən aradan qaldırdı.[6] İmam Rzadan (ə) nəql olunan bir rəvayətə əsasən də müşriklər Peyğəmbəri (s) tövhidə dəvət etdiyi və bütpərəstliyi tərk etməyə çağırdığı üçün günahkar hesab edirdilər.[7] Haşimi Rəfsəncani də «Rahnəma-Rəhbər» əsərində Hüdeybiyyə sülhü ilə günahların bağışlanması arasında zahiri baxımdan birbaşa əlaqənin olmamasını nəzərə alaraq belə nəticəyə gəlmişdir ki, ayədə məqsəd bu hadisələrdən sonra müşriklərin nəzərində Peyğəmbərə (s) aid edilən «günahkar» təsəvvürünün aradan qalxmasıdır.[8]
Nemətin tamamlanması və Peyğəmbər üçün davamlı ilahi hidayət
Fəth surəsinin 2-ci ayəsində Peyğəmbərə (s) bəxş edilən iki böyük ilahi nemətə işarə olunur: nemətin tamamlanması və doğru yola — düz yola — hidayət. Müfəssirlərin fikrincə, nemətin tamamlanması Hüdeybiyyə sülhündən sonra gerçəkləşmiş və sonrakı taleyüklü addımlar, o cümlədən Məkkənin fəthi və müşriklərlə düşmənçiliyin sona çatması üçün zəruri zəminin hazırlanması mənasını daşımışdır.[9] Həmçinin bu ayədə «doğru yola hidayət» Peyğəmbərin (s) böyük qələbələrə doğru irəliləməsi üçün Allah tərəfindən şəraitin hazırlanması kimi təfsir edilmişdir.[10] Bununla yanaşı, bəzi müfəssirlər bunu Peyğəmbərin haqq yolunda sabitqədəm olması üçün daim Allahın davamlı hidayətinə ehtiyacının olduğuna işarə kimi qəbul etmişlər.[11]
İstinadlar
- ↑ Məkarim Şirazi, Nümunə təfsiri, c.22, s.18
- ↑ Rzayi İsfahani, Təfsire Qurane Mehr, c.19, s.189
- ↑ Müdərrisi, Min Hudəl-Quran, c.13, s.292
- ↑ Muğniyə, Təfsirul-Kaşif, c.1, s.86; Mərifət, İsməte peyambəran, s.7; Sübhani, Mənşure cavid, c.6, s.48-49
- ↑ Təbərsi, Məcməul-bəyan, c.9, s.168
- ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.18, s.253; Muğniyə, Təfsirul-Kaşif, c.1, s.86; Məkarim Şirazi, Nümunə təfsiri, c.22, s.22; Müdərrisi, Min Hudəl-Quran, c.13, s.292
- ↑ Səduq, Uyunu Əxbarir-Rza (ə), c.1, s.202
- ↑ Haşimi Rəfsəncani, Təfsire-Rahnəma, c.17, s.388
- ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.18, s.253; Haşimi Rəfsəncani, Təfsire-Rahnəma, c.17, s.388-389
- ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.18, s.253; Məkarim Şirazi, Nümunə təfsiri, c.22, s.22
- ↑ Təbərsi, Məcməul-bəyan, c.9, s.168; Haşimi Rəfsəncani, Təfsire-Rahnəma, c.17, s.388-389
Ədəbiyyat
- Haşimi Rəfsəncani, Əliəkbər, Təfsire-Rahnəma, Qum, Bustane kitab, h.ş 1386
- Məkarim Şirazi, Nasir, Nümunə təfsiri, Tehran, Darul-kutubil-İslamiyyə, h.ş 1374
- Mərifət, Məhəmməd Hadi, İsməte peyambəran, İctimai İslam araşdırmalar məcəlləsində, nömrə 8, h.ş 1376
- Müdərrisi, Seyid Məhəmməd Təqi, Min Hudəl-Quran, Tehran, Daru muhibbil-Hüseyn (ə), h.q 1419
- Muğniyə, Məhəmməd Cavad, Təfsirul-Kaşif, Qum, Darul-kitabil-İslami, h.q 1424
- Quran-Kərim
- Rzayi İsfahani, Məhəmməd Əli, Təfsire Qurane Mehr, Qum, Quran elmləri və təfsiri üzrə araşdırmalar, h.ş 1387
- Səduq, Məhəmməd ibn Əli, Uyunu Əxbarir-Rza (ə), Tehran, Cahan nəşriyyatı, Tarixsiz
- Sübhani, Cəfər, Mənşure cavid, Qum, İmam Sadiq (ə) müəssisəsi, h.ş 1383
- Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, Əl-Mizan fi təfsiril-Quran, Beyrut, Əl-Ələmi lil-mətbuat müəssisəsi, h.q 1393
- Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, Məcməul-bəyan fi təfsiril-Quran, Darul-mərifət, h.q 1408