Taslim:Səxrə məscidi
- Əl-Əqsa məscidi ilə səhv salınmasın.
 | |
| Qurucusu | Hicrətin 72-ci ili, Əbdülməlik ibn Mərvanın vasitəsi ilə |
|---|---|
| Məkan | Moriya təpəsi üzərində Beytül-Müqəddəs şəhərində yerləşir. |
| Digər adları | Müqəddəs Səxrə |
Səxrə məscidi (ərəbcə: مسجد الصخرة), Qübbətüs-Səxrə və ya Müqəddəs Səxrə, Beytül-Müqəddəs (Qüds) şəhərində yerləşən Əl-Əqsa məscidinin bir hissəsidir və Moriya təpəsi üzərində inşa edilmişdir. Bu məscid və onun günbəzi yəhudilik, İslam və xristianlıq dinlərində müqəddəs sayılan böyük bir qaya üzərində tikilmişdir. Müsəlmanların etiqadına görə, Həzrət Məhəmməd (s) Merac gecəsində məhz bu qayanın üzərindən göylərə yüksəlmişdir. Yəhudilər isə inanırlar ki, yer üzü bu qayadan genişlənmiş, Həzrət Adəmin (ə) bədəni onun torpağından yaradılmış və Həzrət İbrahimə (ə) məhz bu məkanda oğlunu qurban vermək əmr olunmuşdur.
Bəzən xalq arasında Əl-Əqsa məscidinin günbəzi kimi tanınan məşhur qızılı qübbə, əslində həmin qaya üzərində inşa edilmiş və Səxrə məscidinin günbəzidir. Səxrə məscidi hicri 1-ci əsrdə, Əbdülməlik ibn Mərvanın dövründə tikilmiş və sonrakı dövrlərdə müxtəlif mərhələlərdə bərpa olunmuşdur.
Əhəmiyyəti
Qübbətüs-Səxrə, Dəməşqdəki Əməvi məscidi, Qahirədəki Əmr ibn As məscidi və Tunisdəki Qeyrəvan məscidi ilə birlikdə hicri 1-ci əsrdə inşa edilmiş ən mühüm binalardan biridir.[1] Bu qübbə yəhudilər, xristianlar və müsəlmanlar tərəfindən hörmətlə qarşılanır.[2]
Qübbətüs-Səxrənin üzərində inşa olunduğu dağ, hicri 2-ci ilə qədər müsəlmanların qibləsi olmuşdur.[3] Müsəlmanların inancına görə, Həzrət Məhəmməd (s) Merac gecəsi bu qayadan göylərə yüksəlmişdir.[4] Yəhudilər isə inanırlar ki, yer üzünün genişlənməsi bu qayadan başlamışdır, Adəm (ə) onun torpağından yaradılmış və Həzrət İbrahim (ə) Allahın əmri ilə oğlunu qurban kəsmək üçün məhz bu yerə gətirmişdir.[5]
Coğrafi mövqeyi və tikilinin xüsusiyyətləri
Səxrə məscidi və ya Qübbətüs-Səxrə, Əl-Əqsa məscidinin həyətində, Moriya təpəsi üzərində Beytül-Müqəddəs şəhərində yerləşir.[6] Qübbətüs-Səxrə-nin qızılı rəngli günbəzi var və səkkizbucaqlı bir binanın üstündə yerləşir, bu bina dörd istiqamətə açılan dörd qapıya sahibdir.[7]
Səxrə məscidinin cənub-qərb hissəsində, mərmər bir sütunun üzərində “Məhəmməd qədəmi” adlanan bir yer var ki, burada Həzrət Məhəmmədin (s) Merac gecəsi ayaq izi olduğu söylənir.[8] Həmçinin Qübbətüs-Səxrə yaxınlığında, Qüds sakinlərinin inancına görə, Həzrət Xızırın (ə) namaz qıldığı yer olaraq tanınan Qübbətün-Nəbi adlı məşhur bir məkan mövcuddur.[9] Qübbətüs-Səxrə, dekorasiya baxımından İslam dünyasının ən zəngin binalarından biri sayılır.[10]
Tarixi
Səxrə məscidinin inşası 66-cı hicri ilində, Əməvi xəlifəsi Əbdülməlik ibn Mərvan dövründə Moriya təpəsindəki qaya ətrafında başlamış və 72-ci hicri ilində tamamlanmışdır.[11] Bu dövrdə, Abdullah ibn Zübeyr Məkkədə xəlifə seçildiyi zaman hacılardan özünə beyət etmələrini tələb edirdi, Əbdülməlik ibn Mərvan isə insanların Həcc ziyarətinə getməsinin qarşısını almış və Qübbətüs-Səxrənin Həcc yerinə təvaf və ziyarət edilməsi üçün çalışmışdır.[12]
Qübbətüs-Səxrə Abbasi xəlifəsi Məmunun dövründə 216-cı hicri ilində yenidən bərpa edilmişdir. Yenidən qurulduqdan sonra, məscidin daş yazılarında Məmunun adı Əbdülməlik ibn Mərvanın adı ilə əvəz edilmiş, lakin binanın inşa olunduğu il, yəni 72-ci hicri ili dəyişməz olaraq qalmışdır.[13]
407-ci hicri ilində Qüdsdə böyük bir zəlzələ baş vermiş və Qübbətüs-Səxrə dağılmışdır. 413-cü hicri ilində, Fatimilər xəlifəsi əz-Zahir dövründə Səxrə məscidi yenidən bərpa olunmuşdur. 460-cı hicri ilində başqa bir zəlzələ nəticəsində məscid yenə də zərər görmüş və 467-ci hicri ilində Abbasi xəlifəsi əl-Qaim Bi-əmrillah tərəfindən təkrar bərpa edilmişdir.[14]
Adlandırılma səbəbi
Səxrə məscidinin adı, bu məscidin Beytül-Müqəddəs şəhərindəki Moriya təpəsində yerləşən və müqəddəs sayılan bir qaya üzərində tikildiyi üçün verilmişdir. Buna görə də, ona Qübbətüs-Səxrə adı verilmişdir.[15] Qübbə ərəb dilində günbəz mənasını verir.[16]
Qübbətüs-Səxrə bəzən Əl-Əqsa məscidi ilə qarışdırıla bilər; Qübbətüs-Səxrənin qızılı rəngli günbəzi var, amma Əl-Əqsa məscidinin günbəzi tünd rəngdədir.[17] Lakin Əl-Əqsa məscidi, Səxrə məscidi, Buraq divarı və s. yerlərin hamısının yerləşdiyi ərazi Əl-Əqsa məscidi kompleksi olaraq adlandırılır.[18]
Əlaqəli məqalələr
İstinadlar
- ↑ Səadəti, Nəqşe əmakin və asare məzhəbi dər təməddone İslami, s.150
- ↑ Bineş, Neqahi nu be cənghaye Səlibi, h.ş 1386, s.25
- ↑ Mir Əbul-Qasimi, Bastanşenasi, h.ş 1392, s.114
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.23
- ↑ Həmidi, Tarixe Yeruşəlim, h.ş 1381, s.17 və 18
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.23
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.23
- ↑ Həmidi, Tarixe Yeruşəlim, h.ş 1381, s.17 və 18
- ↑ Nəcati, Həzrət Xızır (ə) və məkanhaye mənzub be iyşan, h.ş 1395, s.244
- ↑ Həmidi, Tarixe Yeruşəlim, h.ş 1381, s.17 və 18
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.23
- ↑ Əd-Dəmiri, Həyatul-heyvanil-kübra, h.q 1424, c.1, s.100; Hüseyni Tehrani, İmamşenasi, h.q 1418, c.18, s.323 və 325
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.26
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.26
- ↑ Həmidi, Tarixe Yeruşəlim, h.ş 1381, s.17 və 18
- ↑ Musapənah, Hərəm dər vajeha, h.ş 1391, s.43
- ↑ Qubbətus-Səxrə ra ba Məscidul-əqsa eştabah nəgirid, Sədo sima xəbər agentliyi
- ↑ Musa Ğuşe, Tərixe məcmue Məscidul-Əqsa, h.ş 1390, s.7
Ədəbiyyat
- Bineş, Əbdül-Hüseyn, Neqahi nu be cənghaye Səlibi, Qum, Zumzume hidayət, h.ş 1386.
- Əd-Dəmiri, Kəmaluddin Məhəmməd, Həyatul-heyvanil-kübra, Əhməd Həsən Bəscin müqəddimə və haşiyəsi ilə, Beyrut, Darul-kutubil-elmiyyə, m.2002 / h.q 1424.
- Həmidi, Cəfər, Tarixe Yeruşəlim, Əmir Kəbir, Tehran, 2-ci çap, h.ş 1381.
- Hüseyni Tehrani, Seyid Məhəmməd Hüseyn, İmamşenasi, c.18, Məşhəd, Əllamə Təbatəbai nəşriyyatı, h.q 1418.
- Mir Əbul-Qasimi, Məhəmməd Təqi, Bastanşenasi, Quran, Rəşt, Ketabe mubin, h.ş 1392.
- Musapənah, İbrahim, Hərəm dər vajeha, Məşhəd, Astane Qodse Rəzəvi, h.ş 1391.
- Nəcati, Məhəmməd Səid və Məhəmməd Mehdi Fəqih Bəhrul-ulum, Həzrət Xızır (ə) və məkanhaye mənzub be iyşan (Be zəmime ketabşenasi), Tehran, Məşər, h.ş 1395.
- Qubbətus-Səxrə ra ba Məscidul-əqsa eştabah nəgirid, Sədo Sima xəbər agentliyi, nəşr tarixi: 21/8/2017.
- Səadəti, Qadir, Nəqşe əmakin və asare məzhəbi dər təməddone İslami, Dər məcmue məqalate konqre cəhani ifrati və təkfiri əz didqahe uləmaye İslam, c.1, Qum, Darul-ilam li-mədrəsəti Əhli-Beyt, h.ş 1393.