Taslim:Şükür səcdəsi
Şükür səcdəsi (farsca: سجده شکر) Allaha şükür etmək məqsədilə yerinə yetirilən müstəhəb səcdədir. Şiə fiqhində namazdan sonra, nemət əldə etdikdə və bəla aradan qalxdıqda şükür səcdəsinin yerinə yetirilməsi tövsiyə edilmişdir. Bu səcdə alnı bir dəfə yerə qoymaqla həyata keçirilir və iki dəfə səcdə etmək də müstəhəb hesab olunur. Rəvayətlərdə onun Allahın razılığını qazanmaq və savabı artırmaq kimi fəzilətləri qeyd edilmiş, «Şükrən lillah» və «Əfvən, əfvən» kimi müxtəlif zikr və dualar tövsiyə olunmuşdur.
Əhəmiyyət və fəziləti
Şükür səcdəsi müstəhəb əməllərdən və namazın təqibatlarından (namazdan sonra yerinə yetirilən əməllərdən) sayılır. Rəvayətlərdə namazdan sonra onun yerinə yetirilməsinə xüsusi diqqət yetirilmiş və savabın artması, günahların bağışlanması və ilahi rəhmətin cəlb olunması kimi mükafatlar qeyd edilmişdir. İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan bir rəvayətdə namazdan sonra edilən şükür səcdəsinin namazın dəyərini artırdığı və Allahın razılığına səbəb olduğu bildirilmişdir.[1] Digər bir rəvayətdə isə nemətə görə edilən şükür səcdəsinin yaxşı əməllərin yazılması, günahların bağışlanması və cənnətdə dərəcələrin yüksəldilməsi kimi mükafatları olduğu bildirilmişdir.[2] İmam Mehdinin (ə.f) də şükür səcdəsini ən mühüm müstəhəb əməllərdən biri hesab etdiyi və onu vacib əməllərdən sonra edilən dua və təsbihə bərabər tutduğu nəql edilmişdir.[3]
Müstəhəb yerlər
Şükür səcdəsi müstəhəbdir və aşağıdakı hallarda onun yerinə yetirilməsi xüsusi olaraq tövsiyə edilmişdir:
- Vacib və müstəhəb namazlardan sonra. Rəvayətlərdə xüsusilə məğrib namazından sonra şükür səcdəsini yerinə yetirməyə təkid olunmuşdur.[4]
- Nemət əldə edildikdə və ya mövcud nemət yeniləndikdə.
- Bəla və ya müsibət aradan qalxdıqda.
- Yaxşı iş görməyə və ya günahı tərk etməyə müvəffəq olduqda.
- Bəla ilə üzləşmiş və ya günah edən bir insanı gördükdə, özünün sağlam və həmin vəziyyətdən uzaq olmasına görə Allaha şükür etmək məqsədilə.[5]
Şükür səcdəsinin yerinə yetirilməsi
Şükür səcdəsi alnı bir dəfə yerə qoymaqla həyata keçirilir. Bununla belə, bəzi fəqihlər iki dəfə səcdə etməyi daha üstün hesab etmişlər. İki səcdə arasında əvvəlcə alnın sağ, sonra isə sol tərəfi yerə qoyulur.[6] Fiqh terminologiyasında bu əməl «təfīrul-cəbin» adlanır.[7]
Şükür səcdəsində iftitah təkbiri, təşəhhüd və salam yoxdur.[8] Lakin bəzi fəqihlər səcdədən baş qaldırdıqdan sonra təkbir deməyi müstəhəb hesab etmişlər.[9] Şükür səcdəsinin düzgün sayılması üçün səcdənin digər üzvlərinin də yerə qoyulmasının vacib olub-olmaması və ya yalnız alnın yerə qoyulmasının kifayət edib-etməməsi məsələsində fəqihlər arasında fikir ayrılığı vardır.[10]
Şükür səcdəsində deyilən zikrlər
Şükür səcdəsində deyilməsi sağlamlıq şərti olan xüsusi bir zikr müəyyən edilməmişdir və bu səcdədə istənilən zikr və duanı demək caizdir. Rəvayətlərdə bunun üçün müxtəlif zikr və dualar nəql edilmişdir. Məsələn, İmam Rzadan (ə) şükür səcdəsində yüz dəfə «Şükrən, şükrən» və ya «Əfvən, əfvən» demək tövsiyə edilmişdir.[11] İmam Sadiqdən (ə) də nəql edilmişdir ki, namazdan sonra şükür səcdəsində ən azı üç dəfə «Şükrən lillah» deməkdir.[12]
Bəzi rəvayətlərdə şükür səcdəsində «Ya Rəuf», «Ya Rəhim», «Ya Rəbb», «Ya Səyyidi» demək və Əhli-beytin (ə) vilayət nemətinə görə şükür etmək tövsiyə edilmişdir.[13] Həmçinin nəql edilmişdir ki, İmam Sadiq (ə) və İmam Kazim (ə) şükür səcdəsində bu duanı çox oxuyardılar:
Mənası: «Ölümlə qarşılaşarkən rahatlıq, hesab günü isə bağışlanma Səndən istəyirəm.»[14]
Şərtlər və müstəhəblər
Dəstəmazlı olmaq və üzü qibləyə durmaq şükür səcdəsinin düzgünlüyü üçün şərt deyil.[15] Bununla belə, hər ikisi — qibləyə yönəlmək[16] və təharətli olmaq[17] — şükür səcdəsinin müstəhəblərindən hesab edilir.[18]
Səcdəni uzun etmək, əlləri yerə qoymaq, sinə və qarnı yerə yapışdırmaq, təfīrul-cəbin — əvvəlcə alnın sağ, sonra sol tərəfini yerə qoymaq — və nəql olunmuş duaları oxumaq da müstəhəbdir.[19]
İlk şükür səcdəsi
Bəzi mənbələrdə İmam Əlinin (ə) Leylətül-məbit hadisəsində Peyğəmbərin (s) sağ-salamat olduğunu öyrəndikdən sonra etdiyi səcdə İslam tarixində ilk şükür səcdəsi hesab olunur. Bu rəvayətə əsasən, Peyğəmbər (s) Mədinəyə hicrət etmək üçün Məkkədən çıxarkən İmam Əlini (ə) öz yatağında qoymuşdu. İmam Əli (ə) Peyğəmbərin (s) sağ-salamat olduğunu yəqin etdikdən sonra şükür səcdəsi etmişdir.[20]
İstinadlar
- ↑ Şeyx Səduq, Mən la Yəhzuruhul-fəqih, c.1, s.333
- ↑ Şeyx Səduq, Səvabul-əmal, s.35
- ↑ Məclisi, Biharul-ənvar, c.53, s.161; Hürr Amili, Vəsailuş-şiə, c.6, s.409
- ↑ Şeyx Səduq, Mən la Yəhzuruhul-fəqih, c.1, s.331
- ↑ Nəcəfi, Cəvahirul-kəlam, c.10, s.234-240; Təbatəbai Yəzdi, Əl-Ürvətul-vüsqa, c.2, s.584-585; Kərəki, Cameul-məqasid, c.2, s.317
- ↑ Şəhid Sani, Məsalikul-əfham, c.1, s.223; Bəhrani, Əl-Hədaiqun-nazirə, c.8, s.351
- ↑ Tureyhi, Məcməul-bəhreyn, c.3, s.408
- ↑ Kərəki, Cameul-məqasid, c.2, s.317
- ↑ Şeyx Tusi, Əl-Məbsut, c.1, s.114
- ↑ Kərəki, Cameul-məqasid, c.2, s.317; Bəhrani, Əl-Hədaiqun-nazirə, c.8, s.349-350
- ↑ Şeyx Səduq, Mən la Yəhzuruhul-fəqih, c.1, s.332
- ↑ Şeyx Səduq, Mən la Yəhzuruhul-fəqih, c.1, s.333
- ↑ Burucerdi, Came əhadis, c.5, s.469
- ↑ Qumi, Məfatihul-cinan, s.99-102
- ↑ Əllamə Hilli, Təzkirətul-füqəha, c.1, s.137; c.3, s.15
- ↑ Təbatəbai Yəzdi, Əl-Ürvətul-vüsqa, c.2, s.312-313
- ↑ Nəcəfi, Cəvahirul-kəlam, c.10, s.245
- ↑ Kərəki, Cameul-məqasid, c.2, s.316-317; Bəhrani, Əl-Hədaiqun-nazirə, c.8, s.347-349; s.352; Təbatəbai Yəzdi, Əl-Ürvətul-vüsqa, c.2, s.585
- ↑ Kərəki, Cameul-məqasid, c.2, s.317; Kaşiful-ğita, Kəşful-ğita, c.3, s.215; Bəhrani, Əl-Hədaiqun-nazirə, c.8, s.349-350
- ↑ Məclisi, Biharul-ənvar, c.19, s.60
Ədəbiyyat
- Bəhrani, Yusuf ibn Əhməd, Əl-Hədaiqun-nazirə fi əhkamil-itrətit-tahirə, Qum, İslami nəşr müəssisəsi, Qum elmi-dini hövzəsinə bağlı müəllimlər mərkəzi
- Burucerdi, Seyid Hüseyn, Came əhadisiş-şiə, Tərcüməçilər: Əhməd İsmail Təbar, Əhməd Rza Hüseyni, Məhəmməd Hüseyn Məhuri, Tehran, Fərhənge səbz, h.ş 1388 (2009)
- Əllamə Hilli, Həsən ibn Yusif, Təzkirətul-füqəha, Qum, Əhlul-beyt li-ihyait-turas müəssisəsi
- Hürr Amili, Məhəmməd ibn Həsən, Vəsailuş-şiə ila təhsili məsailiş-şəriə, Qum, Əhlul-beyt li-ihyait-turas müəssisəsi
- Kaşiful-ğita, Şeyx Cəfər, Kəşful-ğita ən mübəhhimatiş-şəriyətil-ğəra, Qum, İslami təbliğat ofisi
- Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul-ənvar, Beyrut, Daru ihyait-turasil-ərəbi, Tarixsiz
- Mühəqqiq Kərəki, Əli ibn Hüseyn, Cameul-məqasid, Qum, Əhlul-beyt li-ihyait-turas müəssisəsi
- Nəcəfi, Məhəmməd Həsən, Cəvahirul-kəlam, Tehran, Darul-kutubil-İslamiyyə, h.ş 1365 (1986)
- Qumi, Abbas, Məfatihul-cinan, Qum, Üsvə nəşri, Tarixsiz
- Şəhid Sani, Zeynuddin ibn Əli, Məsalikul-əfham, Qum, Darul-hüda lit-təbaəti vən-nəşr, Tarixsiz
- Şeyx Səduq, Məhəmməd ibn Əli, Mən la Yəhzuruhul-fəqih, Təhqiq və düzəliş: Ğəffari, Əli Əkbər, İslami nəşriyyat ofisi, Qum, 2-ci çap, h.q 1413
- Şeyx Səduq, Məhəmməd ibn Əli, Səvabul-əmal və iqabul-əmal, Daruş-şərifir-Rza lin-nəşr, Qum, 2-ci çap, h.q 1406
- Şeyx Tusi, Məhəmməd ibn Həsən, Əl-Məbsut fi fiqhil-İmamiyyə, Tehran, Məktəbətul-Mürtəzəviyyə, h.ş 1387 (2008)
- Təbatəbai Yəzdi, Seyid Məhəmməd Kazim, Əl-Ürvətul-vüsqa, Təhqiq: Əhməd Möhsini Səbzivari, Qum, İslami nəşriyyat ofisi, h.q 1419
- Tureyhi, Fəhruddin, Məcməul-bəhreyn, Təhqiq: Seyid Əhməd Hüseyni, Tehran, Kitab mağazası, h.q 1416