Taslim:Rəyyan ibn Şəbib hədisi
Rəyyan ibn Şəbib hədisi (ərəbcə: حديث ريان بن شبيب), İmam Rza (ə) tərəfindən Məhərrəm ayı və İmam Hüseyn (ə) üçün ağlamaq və yas tutmaq haqqında Rəyyan ibn Şəbibə söylənilmiş bir hədisdir.
Bu hədis Məhərrəm ayının ilk gününün əməllərinə, həmin ayda İmam Hüseynin (ə) şəhadəti ilə Məhərrəm ayının hörmətinin pozulmasına, İmam Hüseyn (ə) üçün ağlamağa və onu ziyarət etməyə tövsiyə olunmasına, İmam Hüseynin (ə) qatillərinə lənət oxunmasına, Əhli-Beytin (ə) sevincinə sevinməyə və onların kədərinə kədərlənməyə və onların vilayətini qəbul etməyə işarə edir.
Hədisin bir hissəsində, İmam Rza (ə) Rəyyana tövsiyə edir ki, əgər bir şeyə ağlamaq istəsən, Hüseyn ibn Əliyə (ə) ağla, çünki onu qoyun kimi qurban kəsdilər. Bu hədis, günahların bağışlanmasını, İmam Hüseyn (ə) üçün ağlamağın və onun qəbrini ziyarət etməyin savabını bəyan edir.
Bu rəvayət, Şeyx Səduqun “Uyunu Əxbarir-Rza” və “Əmali” adlı kitablarında nəql edilmişdir. Həmçinin “Əl-İqbal”, “Vəsailuş-Şiə” və “Biharul-Ənvar” kimi digər kitablar da bu rəvayəti bu iki əsərdən nəql etmişlər.
Məhəmməd Təqi Məclisi, Sahibu Hədaiq, Seyid Məhəmməd Səid Həkim və Hüseyn Vəhid Xorasani kimi Şiə alimləri bu hədisi həsən və ya səhih hesab etmişlər.
Hədisin Aşura ədəbiyyatındakı yeri
Rəyyan ibn Şəbibin hədisi yas tutmaqla bağlı ən məşhur hədislərdən biri hesab olunur.[1] Bu hədis Məhərrəm ayı, Kərbəla hadisəsi və Hüseyn ibn Əli (ə) üçün ağlamağın və əzadarlıq etməyin savabı haqqındadır. Adətən, natiqlər və məddəhlar İmam Hüseynə (ə) ağlamağın vacibliyini qeyd etmək üçün bu hədisi və ya onun bəzi hissələrini oxuyurlar. Həmçinin bu hədisin parçaları Məhərrəm əzadarlığı ilə bağlı kitabələrin və parça yazılarının məzmunu üçün istifadə olunur. Bu hədis, Aşura şeirlərində də yer almışdır.
Rəyyan hədisi Əhli-beytin (ə) vilayətində olan möminlər üçün ümid mənbəyi və Allahın şiələrə və Əhli-beytin (ə) aşiqlərinə kiçik əməllər və ibadətlər müqabilində bol mükafat və savablar bəxş etməsi ilə onlara lütfünün bir əlaməti hesab edilmişdir.[2]
Hədisin Məzmunu
Rəyyan ibn Şəbib hədisində qeyd olunan mövzular[5] bunlardır:
- Məhərrəm ayının ilk günü əmələləri: Bu hədisdə, Məhərrəm ayının ilk günü oruc tutma və duaların qəbul olunması ilə bağlı məsələlərə toxunulmuşdur. Məsələn, Həzrət Zəkəriyyanın (ə) duasının qəbul olduğu gün olaraq qeyd edilir.[6] Seyid ibn Tavus, bu hədis və digər hədislərə əsaslanaraq, oruc tutmağı Məhərrəm ayının ilk gününün əməllərindən biri olaraq göstərmiş və bu günü duanın qəbul olunması üçün uyğun zamanlardan biri saymışdır.[7]
- Məhərrəm ayının hörmətinin sındırılması: Bu hədisdə, Peyğəmbərin (s) hörmətinin qorunmadığı, nəslinin qətlə yetirildiyi və qadınlarının əsir götürüldüyü bildirilir. Halbuki, cahiliyyət dövründə insanlar Məhərrəm ayının hörmətini qoruyur, zülm və müharibə etməkdən çəkinirdilər.[8]
- Hüseyn (ə) üçün ağlamağa əmr: Hədisin bir hissəsində, Rəyān bin Şəbibə deyilir ki, əgər bir şey üçün ağlamaq istəyirsənsə, Hüseyn ibn Əli (ə) üçün ağla, çünki onu qoyun kimi qurban kəsdilər. Həmçinin, göylərin və yerin Hüseynin şəhadətinə ağladığı, göydən qan və qırmızı torpaq yağıldığı bildirilir. [8]
- Rəyyana ünvanlanmış bu hədisin bir hissəsində deyilir ki, əgər bir şey üçün ağlamaq istəyirsənsə, qoyun kimi qurban kəsilən Hüseyn ibn Əli (ə) üçün ağla. Həmçinin deyilir ki, göylər və yer onun şəhadətinə ağladı, göydən qan və qırmızı toz yağdı.[9]
- İmam Hüseyn (ə) üçün ağlamağın fəziləti: Bu hədisdə bütün günahların bağışlanması, İmam Hüseyn (ə) üçün əzadarlıq zamanı ağlamağın və yanaqlardan axan göz yaşlarının savabı qeyd olunur.[10]
- İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək tövsiyəsi: İmam Rza (ə) Rəyyana tövsiyə etdi ki, əgər Allahla pak və günahsız şəkildə görüşmək istəyirsə, İmam Hüseyni (ə) ziyarət etsin.[11]
- Hüseynin (ə) qatillərinə lənət oxumaq: Hədisdə deyilir ki, ey Şəbibin oğlu! Əgər Peyğəmbərlə (s) birlikdə Cənnət evlərində olmaq istəyirsənsə, İmam Hüseynin (ə) qatillərinə lənət oxu.[12]
- Dörd min mələyin İmam Hüseynin (ə) köməyinə gəlməsi: Hədisə görə, Hüseynə (ə) kömək etmək üçün dörd min mələk yerə endi, lakin onlara icazə verilmədi. Onlar, İmam Zamanın (ə.f) qiyamına qədər İmam Hüseynin (ə) məzarının yanında narahat və qəmgin halda qaldılar. Həmçinin “Ya Ləsarətil-Hüseyn” şüarı ilə onun köməkçiləri arasında olacaqlar.[13]
- Əhli-Beytin (ə) sevincində sevinmək və qəmində kədərlənmək ilə bağlı göstəriş: Hədisin sonlarına yaxın, Rəyyan ibn Şəbibə deyilir ki, ey Şəbibin oğlu! əgər Əhli-Beytlə (ə) Cənnətin yüksək mərtəbələrində olmaq istəyirsənsə, bizim kədərimizdə kədərlən, sevincimizdə isə sevin və bizim vilayətimizi qəbul et. Çünki qiyamətdə bir kəs, daşı belə, sevərsə, onunla birgə olacaqdır.[14]
Hədisin mənbələri və etibarlılığı
Şeyx Səduq “Uyunu Əxbarir-Rza”[15] və “əl-Əmali”[16] kitablarında bu hədisi Məhəmməd ibn Əli Maciləvəyhdən, Əli ibn İbrahim Qummidən, atası İbrahim ibn Haşimdən, Rəyyan ibn Şəbibdən, İmam Rzadan (ə) nəql etmişdir. Seyid ibn Tavusun “Əl-İqbal”[17], Şeyx Hürr Amulinin “Vəsailuş-Şiə”[18], Əllamə Məclisinin “Biharul-Ənvar”[19] və Abdullah Bəhrani İsfahaninin (hicri 1148-ci ildə vəfat etmişdir)[20] “Əvalimul-ulum vəl-maarif" kimi başqa əsərlər də bu hədisi “Uyun” və “Əmali” kitablarından nəql etmişlər.
Məhəmməd Təqi Məclisi[21] bu hədisi Həsən hesab etmişdir. “Sahibi Hədaiq” və Seyid Məhəmməd Səid Həkim kimi bəzi alimlər isə onu Səhih saymışlar.[22] Bu hədisin sənədi “Mosuətu Əhadisi Əhlil-Beyt” kitabında da etibarlı hesab edilmişdir.[23] Hüseyn Vəhid Xorasani[24] və bəzi tədqiqatçılar[25] hədisin ravilərini siqə (etibarlı) və İmamiyyə Şiəsi hesab etmiş, buna görə də bu hədisin etibarlı olduğunu bildirmişlər. Bu hədisin mötəbər olduğunu təsdiq edən başqa bir dəlil isə onun İbrahim ibn Haşimin ”Ən-Nəvadir” kitabında mövcud olmasıdır.[26]
Monoqrafiya
“Fəbki lil-Hüseyn: İmam Rzanın (ə) Rəyyan ibn Şəbibə verdiyi tövsiyələrə qısa bir təhlil” adlı kitab, Seyid Məhəmməd Baqir Haşimi Şahrudinin tərəfindən şəmsi təqvimi ilə 1397-ci ildə, “Əhli-Beyt Fiqh və Maarif Fondu” nəşriyyatı tərəfindən çap edilmişdir. “Pərişan-muy və Xak-alud” adlı kitab, Məhəmmədəli Fəttahzadənin Rəyyan ibn Şəbibin hədisinə dair yazdığı bir izahdır ki, “Kitabstan Mərifət” nəşriyyatı tərəfindən çap edilmişdir.