Taslim:Vacib qüsllər

Vacib qüsllər (farsca: غسل‌های واجب), hədəsi-əkbəri (böyük hədəsi) aradan qaldıran və ya nəzir, and içmək və onun kimi səbəblərlə vacib olan qüsllərdir. Altı növ vacib qüslün yerinə yetirilməsi bəzi ibadətlərin, məsələn, namazın düzgünlüyü üçün zəruridir. Bu qüsllər aşağıdakılardır: cənabət qüslü, meyit qüslü, məssi-meyit (meyitə toxunma) qüslü və qadınlara məxsus üç qüsl — heyz qüslü, nifas qüslü və istihazə qüslü.

Fəqihlərin (dini alimlərin) rəyinə görə vacib qüslləri yerinə yetirmək öz-özlüyündə vacib deyil; yalnız təharət (paklıq) şərti olan əməlləri yerinə yetirmək üçün vacib olur. Nəzir, əhd və and içmək qüslləri isə yalnız şərii öhdəliklərə vəfalı olmağın vacibliyi baxımından vacibdir və ibadətləri yerinə yetirmək üçün şərt sayılmır.

Əksər şiə fəqihlərinin fikrincə, bir şəxsə bir neçə vacib qüsl lazım gəldikdə, hamısını niyyət edərək bir qüsl almaq kifayətdir. Bütün şiə fəqihləri cənabət qüslündən sonra dəstəmaz almağın vacib olmadığını qəbul edirlər və bu mövzuda çoxları icma (yekdil rəy) olduğunu bildiriblər. Lakin digər vacib qüsllər barəsində fikir ayrılığı mövcuddur.

Vacib qüsllərin mahiyyəti və əhəmiyyəti

Vacib qüsl — hədəsi-əkbər səbəbilə insana vacib olan qüsl növüdür və onunla paklıq hasil olur. Vacib qüsllərin fiqhi əhəmiyyəti ondadır ki, fəqihlərin fətvasına əsasən, nəzir qüslu istisna olmaqla, bəzi ibadətlərin — məsələn, namaz, oruc və həcc mərasimlərinin bəzilərinin düzgünlüyü bu qüsllərin yerinə yetirilməsindən asılıdır. Həmçinin məscidlərə daxil olmaq, imamların hərəmlərinə girmək və ya Qurani-Kərimin ayələrinə toxunmaq da bu qüsllər olmadan caiz sayılmır. Qadınlara aid üç qüsl barəsində isə fəqihlərin məşhur rəyinə görə, cinsi yaxınlıqdan əvvəl bu qüsllərin yerinə yetirilməsi vacibdir.

Vacib qüslün növləri

Şiə fiqhində altı növ vacib qüsl və nəzr və ya and içmək vasitəsilə vacib olan qüsl mövcuddur:

Altı vacib qüsl bunlardır:

• Cənabət qüslü (Qüslü-cənabət)
• Meyitə toxunma qüslü (Qüslü-məssi-meyyit)
• Meyit qüslü (Qüslü-meyyit)
• Qadınlara aid olan üç növ qan görmə ilə bağlı qüsl: heyz qüslü, nifas qüslü və istihazə qüslü.

Nəzr, əhd və ya and içməklə də qüsl vacib olur; məsələn, bir şəxs ziyarət etmək üçün qüsl etməyi nəzr edərsə. Fəqihlərin məşhur nəzərinə görə, yalnız meyit qüslü və nəzr qüslü “nəfsi vacib” (öz-özlüyündə vacib) sayılır. Digər vacib qüsllər isə “qeyri-vacib” qüsllərdir; yəni onlar özlüyündə vacib deyil, ancaq təharət (paklıq) tələb edən ibadətləri yerinə yetirmək üçün vacib olur.

Vacib qüslün hökmləri

Şiə fiqhi mətnlərində vacib qüslün bir sıra hökmləri bəyan edilmişdir:

• Qüsl iki şəkildə yerinə yetirilə bilər: tərtibi (bədənin ardıcıl yuyulması ilə) və ya irtimasi (bütün bədəni birdən suya batırmaqla).
• (Cənabət qüslü kimi) ibadətlərin şərti olan qüslün vaxtı həmin ibadətin vaxtı ilə bağlıdır. Məsələn, oruc tutmaq istəyən şəxs sübh azanından əvvəl qüsl etməlidir, yaxud namaz qılmaq üçün namaz vaxtında qüsl vacib olur.

Vacib qüsldən sonra dəstəmaz almağın hökmü

Şiə fəqihləri cənabət qüslünün dəstəmazı əvəz etdiyini hesab edirlər və bu barədə icma iddia olunmuşdur. Hətta məşhur fəqihlərin fikrincə, cənabət qüslündən sonra dəstəmaz almaq qeyri-məşru sayılır; hərçənd, Şeyx Tusi qüsl ilə birlikdə dəstəmaz almağı müstəhəb bilmişdir.

Digər vacib qüsllərin dəstəmazı əvəz etməsi məsələsində müctəhidlər arasında fikir ayrılığı vardır. Məşhur rəyə görə, bu qüsllər dəstəmazı əvəz etmir.

Lakin Ayətullah Xoi, Ayətullah Sistani və Ayətullah Şübeyri Zəncani kimi 14 və 15-ci əsrin mərcəyi-təqlidləri hesab edirlər ki, orta dərəcəli istihazə qüslü istisna olmaqla, digər vacib qüsllərlə də dəstəmazsız namaz qılmaq olar.

Neçə qüslün yerinə bir qüsl etmək

Əgər bir şəxsə birdən çox vacib və ya müstəhəb (ya ikisinin qarışığı olaraq) qüsl vacib olarsa və o, bir niyyətlə hamısını yerinə yetirərsə, bu qüsl hamısına kifayət edər. Əgər həmin qüsllərin hamısı müstəhəbdirsə, yaxud bəziləri vacib, bəziləri müstəhəbdirsə, yenə də bir qüsl kifayət edir — bu, fəqihlərin əksəriyyətinin rəyidir.

Əlaqəli məqalələr

• Müstəhəb qüsllər