Məzmuna keç

Taslim:Səff surəsi

Keçid əlavə et
wikishia saytından
Səff surəsi
Cümə
Cümə surəsi
Səff surəsi
Mumtəhinə
Mumtəhinə surəsi
Cüz28
Ayə14
Məkkə\MədinəMədinə
Nazil olma sırası111
Surənin nömrəsi61
Söz226
Hərf966


Səff surəsi (ərəbcə: سورة الصف) Qurandakı altmış birinci surədir və Mədinədə nazil olmuş surələrdəndir. Qurani‑Kərimin 28-ci cüzündə yerləşir. Surə adını 4-cü ayədə qeyd olunan cihad edənlərin səf çəkib döyüşməsi mövzusundan almışdır.

Surədə Allahın təsbihi, söz və əməl arasında uyğunsuzluq göstərənlərin məzəmmət edilməsi, ilahi dinin son qələbəsi və cihada təşviq kimi mövzular işlənir. Bu surənin məşhur ayələrindən biri “nəsrun minallah” ifadəsi ilə gələn ayədir; ayə möminlərə qələbə müjdəsi verir. Müfəssirlər bu ayəni Məkkənin fəthi və ya Həzrət Mehdinin (ə.f) zühuru ilə əlaqələndiriblər.

Bu surəni tilavət etməyin fəziləti haqqında bir sıra rəvayətlər nəql olunmuşdur, o cümlədən, bu surəni oxuyan şəxsin Qiyamət günü Həzrət İsa (ə) ilə birlikdə olacağı vəd edilir.

Tanıtımı

  • Adlandırılması

Bu surəyə “Səff” adı verilməsi, 4-cü ayədə cihad yolunda səf çəkib döyüşənlərdən bəhs olunması ilə bağlıdır. Surə həmçinin “Həvarilər surəsi” və “İsa (ə) surəsi” adları ilə də tanınır; çünki surənin son ayəsi Həzrət İsa (ə) və onun yaxın köməkçiləri olan həvarilərdən danışır. Həvarilər Həzrət İsanın (ə) sadiq və yaxın səhabələri idilər.[1]

  • Nazilolma yeri və ardıcıllığı

Səff surəsi Mədinədə nazil olmuşdur və nazilolma ardıcıllığına görə Peyğəmbərə (s) enmiş 111-ci surə sayılır. Qurandakı mövcud düzülüşdə isə 61-ci surədir[2] və 28-ci cüzdə yer alır.

  • Ayələrin sayı və digər xüsusiyyətlər

Səff surəsi 14 ayə, 226 kəlmə və 966 hərfdən ibarətdir. Həcminə görə bu surə müfəssəlat surələrindən sayılır (yəni ayələri qısa olan surələrdəndir). Surə Allahın təsbihi ilə başladığı üçün müsəbbihat surələri qrupuna daxildir.[3] Bu surəni həmçinin “mümtəhinat surələri” sırasında da qeyd ediblər.[4] Çünki bu surələrin “Mümtəhinə” surəsi ilə məzmun uyğunluğu olduğu bildirilib.[5]

Surənin məzmunu

Səff surəsi möminləri Allah yolunda cihada çağırır və İslamı ilahi nura bənzədir; düşmənlər bu nuru söndürməyə çalışsalar da, Allah onu kamala çatdıracaq və dinini bütün dinlərə üstün edəcəkdir. Surə həmçinin Peyğəmbərə (s) tabe olmağın vacibliyini vurğulayır; elə bir Peyğəmbər ki, Həzrət İsa (ə) da onun gəlişini müjdələmişdi. Surə möminlərdən öz əhdlərinə sadiq qalmalarını tələb edir.[6] 7 və 8-ci ayələr haqq və batil arasındakı qarşıdurmaya işarə edir və haqq dini ilahi nur kimi təqdim edir.[7] 4-cü ayədə isə mücahidlərin möhkəm bina kimi səf çəkməsi təsvir edilir. Bu ifadə İmam Mehdiyə (ə.f) aid dualarda da istinad mövzusu olmuşdur; o cümlədən, bir ziyarətdə möminlər özlərini onun səf çəkmiş səhabələri sırasında zikr edirlər.[8]


Məşhur ayələr

Əsas məqalə: Səff surəsinin 2-ci ayəsi

2-ci ayə (əməl etmədən söz deməyin məzəmmət edilməsi)

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ *کبُرَ‌ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ »

“Ey iman gətirənlər, etməyəcəyiniz bir şeyi niyə deyirsiniz? (Niyə əməl etməyəcəyinizi bilə-bilə vəd verirsiniz?) Etməyəcəyiniz bir şeyi deməyiniz Allahın yanında çox mənfurdur”. (2 və 3-cü ayələr)

Bu ayənin nazilolma səbəbi haqqında belə nəql edilir: bir qrup müsəlman Allah yanında ən sevimli əməli (cihadı) tanımaq istədiklərini bildirsələr də, Ühüd döyüşünün sınağında meydanı tərk edib qaçdılar.[10] Qumi təfsirinə görə, ayə həmçinin bəzi səhabələrə aiddir; onlar Peyğəmbərə (s) yardım edəcəklərinə və onun göstərişlərinə (xüsusilə də İmam Əli (ə) barəsində) qarşı çıxmayacaqlarına dair əhd bağlasalar da, öz vədlərinə sadiq qalmadılar.[11] Əllamə Təbatəbai bu davranışı təhlil edərkən nifaq (yəni əvvəlcədən yalan vəd vermək) ilə iradə zəifliyi (başlanğıcda niyyət düzgün olsa da, əməl mərhələsində zəiflik göstərmək) arasında fərq qoyur və hər ikisini insanın səadətinə mane olan amillərdən sayır.[12]

8-ci ayə (Allahın nurunun sönməzliyi)

Əsas məqalə: Səff surəsinin 8-ci ayəsi

«یرِیدُونَ لِیطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کرِهَ الْکافِرُونَ»

“Allahın nurunu öz ağızları ilə söndürmək (Peyğəmbərin dəvətini, onun dinini və kitabını təkzib və iftira ilə batil etmək) istəyirlər, halbuki, kafirlərin xoşuna gəlməsə də Allah Öz nurunu tamamlayacaqdır”. (8-ci ayə)

Bu ayə düşmənlərin ilahi nuru söndürmək cəhdlərinə işarə edir. Əllamə Təbatəbai əl-Mizan təfsirində bu ayəni və ondan sonrakı ayəni, Peyğəmbəri (s) sehrbaz adlandıran və Qurana sehr deyən düşmənlərin ittihamlarına cavab kimi izah edir.[13] Müfəssirlərin sözlərinə görə, düşmənlər ilahi nurla mübarizə aparmaq üçün böhtan, vəhyi inkar, möminləri təhqir və şirk kimi vasitələrdən istifadə edirdilər.[14] Bəzi rəvayətlərdə isə “ilahi nur” İmam Əlinin (ə) vilayəti və yer üzündə ilahi höccətin davamı kimi təfsir olunmuşdur.[15]

Bu ayə “Tövbə” surəsinin 32-ci ayəsinə bənzəyir. Lakin Raqib İsfahaninin qeyd etdiyinə görə, “Tövbə” surəsində düşmənlər bilavasitə və qəsdən Allahın nurunu söndürmək istəyirlər («یرِیدُونَ أَنْ یطْفِئُوا»), “Səff” surəsində isə onlar bu işi görmək üçün vasitə axtarırlar («یرِیدُونَ لِیطْفِئُوا»).[16]

“Nəsrun minallah” ayəsi

Əsas məqalə: Nəsrun minallah ayəsi

«نَصْرٌ‌ مِّنَ اللهِ وَفَتْحٌ قَرِ‌یبٌ وَبَشِّرِ‌ الْمُؤْمِنِینَ»

“Allah tərəfindən (məntiq əsasında və dəlil-sübutla tarix boyunca bütün millətlərə) bir kömək və (Məkkənin fəthində və başqa işlərdə) yaxın bir qələbədir. (Ey Peyğəmbər,) möminlərə müjdə ver”. (13-cü ayə)

“Fəthun qarib”, “yaxın qələbə” ifadəsindən hansı qələbənin nəzərdə tutulduğu barədə müfəssirlər bir neçə ehtimal irəli sürmüşlər. Bir çoxları bunu Məkkənin fəthi kimi təfsir etmiş, bəziləri İran və Rum torpaqlarının fəthi, bəziləri isə müsəlmanların ard‑arda və qısa müddətdə əldə etdikləri bütün İslam fəthləri kimi izah etmişlər.[17] Qumi təfsirində isə “yaxın qələbə”nin Qaimi Ali‑Məhəmmədin (ə.f) qələbəsi olduğu bildirilir.[18] Bu ayə şiələr arasında bir növ şüara çevrilmiş və müxtəlif dini mərasimlərdə bayraqların üzərində yazılmışdır.[19]

10 və 11-ci ayələr (qurtuluşa aparan ticarət)

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکمْ عَلَیٰ تِجَارَةٍ تُنْجِیکمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ *تؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِکمْ وَأَنْفُسِکمْ ذَٰلِکمْ خَیرٌ لَکمْ إِنْ کنْتُمْ تَعْلَمُونَ»

Ey iman gətirənlər, sizə elə bir ticarət (yolu) göstərimmi ki, sizi ağrılı əzabdan qurtarsın? Allah və Onun Rəsuluna iman gətirin və Allah yolunda mallarınızla və canlarınızla cihad edin. Əgər bilsəniz, (iman və cihad) sizin üçün daha xeyirlidir”. (10–11-ci ayələr)

Fəzilət və faydaları

Əsas məqalə: Surələrin fəzilətləri

Peyğəmbərdən (s) nəql olunan rəvayətdə bildirilir ki, hər kəs Həzrət İsa surəsi (yəni Səff surəsi)ni tilavət etsə, dünyada olduğu müddətdə Həzrət İsa (ə) ona salam göndərər, onun üçün bağışlanma və rəhmət diləyər və Qiyamət günü həmin şəxs Həzrət İsa (ə) ilə yoldaş və həmrah olar.[20]

İmam Məhəmməd Baqirdən (ə) nəql edilən rəvayətdə isə belə buyurulur: hər kəs Səff surəsini oxusa və onu həm vacib, həm də müstəhəb namazlarında daim tilavət etsə, Allah onu mələklər və ilahi peyğəmbərlərlə eyni “səf”də qərar verəcəkdir.[21]

Tarixi rəvayətlər

Səff surəsində aşağıdakı tarixi hadisələrə işarə olunur:

Səff surəsinin mətni və tərcüməsi

Səff surəsi

Tərcümə Ərəbcə mətn
Bağışlayan və mehriban Allahın adı ilə

1. Göylərdə və yerdə olan hər bir şey Allaha (dil və hal ilə) zikr edir. O, yenilməz qüdrət sahibi, (yaradılış və şəriət mərhələsində) mətin və gözəl yaradandır. 2. Ey iman gətirənlər, etməyəcəyiniz bir şeyi niyə deyirsiniz? (Niyə əməl etməyəcəyinizi bilə-bilə vəd verirsiniz?) 3. Etməyəcəyiniz bir şeyi deməyiniz Allahın yanında çox mənfurdur. 4. Şübhəsiz, Allah Onun yolunda poladdan divar kimi səf çəkib döyüşənləri sevər. 5. Və (yada sal) o zamanı ki, Musa öz qövmünə dedi: «Ey mənim qövmüm, axı Allahın sizə göndərilmiş peyğəmbəri olduğumu bildiyiniz halda məni niyə incidirsiniz?!» Onlar (haqdan) üz döndərdikdə, Allah da onların dönük qəlblilərini dönüklükdə buraxdı (ilahi lütflərini onlardan kəsdi) və Allah fasiq qövmü doğru yola yönəltməz. 6. Və (yada sal) o zamanı ki, Məryəm oğlu İsa dedi: «Ey İsrail övladları, şübhəsiz, mən özümdən öncə gələni– Tövratı– təsdiq edən və məndən sonra gələcək «Əhməd» adlı Peyğəmbərin (səlləllahu ələyhi və alihi və səlləm) müjdəsini verən sizə göndərilmiş Allah peyğəmbəriyəm». Amma o, (Əhməd (s)) gəldikdə və onlara aydın dəlillər gətirdikdə, dedilər: «Bu, açıq-aşkar bir sehrdir». 7. İslama tərəf dəvət olunduğu halda (onu qəbul etməyərək və onu inkar eməklə) Allaha qarşı yalan uydurandan da daha zalım kim ola bilər?! Allah zalım qövmü hidayət etməz. 8. Allahın nurunu öz ağızları ilə söndürmək (Peyğəmbərin dəvətini, onun dinini və kitabını təkzib və iftira ilə batil etmək) istəyirlər, halbuki, kafirlərin xoşuna gəlməsə də Allah Öz nurunu tamamlayacaqdır. 9. Müşriklərin xoşuna gəlməsə belə, onu (səmavi şəriətlərdən ibarət olan) bütün dinlərdən üstün etmək üçün Öz Rəsulunu hidayət (vasitələri) və haqq olan dinlə göndərən Odur. 10. Ey iman gətirənlər, sizə elə bir ticarət (yolu) göstərimmi ki, sizi ağrılı əzabdan qurtarsın? 11. Allah və Onun Rəsuluna iman gətirin və Allah yolunda mallarınızla və canlarınızla cihad edin. Əgər bilsəniz, (iman və cihad) sizin üçün daha xeyirlidir. 12. (Əgər belə etsəniz,) Allah günahlarınızı bağışlar, sizi (evlərinin və ağaclarının) altından çaylar axan Cənnətlərə, bağlara və əbədi (Ədn) Cənnətlərindəki pak və xoşagələn məskənlərə daxil edər. Budur böyük səadət. 13. Və sevdiyiniz başqa bir nemət(i də sizə verər və bu nemət) Allah tərəfindən (məntiq əsasında və dəlil-sübutla tarix boyunca bütün millətlərə) bir kömək və (Məkkənin fəthində və başqa işlərdə) yaxın bir qələbədir. (Ey Peyğəmbər,) möminlərə müjdə ver. 14. Ey iman gətirənlər, Allahın köməkçiləri olun! Necə ki, Məryəm oğlu İsa Həvarilərə (qəlbləri işıqlı, ağ paltarlı öz etibarlı şagirdlərinə) dedi: «Allah yolunda mənim köməkçilərim kimdir?» Həvarilər dedilər: «Bizik Allahın köməkçiləri». Amma İsrail övladlarından bir dəstə iman gətirdi və bir dəstə kafir oldu. Biz də iman gətirənlərə düşmənləri üzərində (dəlil-sübutda və döyüş qüvvəsində üstün etməklə) kömək etdik, beləliklə də onlar qalib gəldilər.


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ١ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ ٢ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ ٣ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ ٤ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَقَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ٥ وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ ٦ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُوَ يُدْعَى إِلَى الْإِسْلَامِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ٧ يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ٨ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ ٩ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ ١٠ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ١١ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ١٢ وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ ١٣ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طَائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَفَرَتْ طَائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِينَ ١٤



Sonrakı surə:
<< 		Səff surəsi
Məkkə surələri • Mədinə surələri 		Əvvəlki surə:
>>

1.Fatihə 2.Bəqərə 3.Ali-İmran 4.Nisa 5.Maidə 6.Ənam 7.Əraf 8.Ənfal 9.Tövbə 10.Yunus 11.Hud 12.Yusuf 13.Rəd 14.İbrahim 15.Hicr 16.Nəhl 17.İsra 18.Kəhf 19.Məryəm 20.Taha 21.Ənbiya 22.Həcc 23.Muminun 24.Nur 25.Furqan 26.Şüəra 27.Nəml 28.Qəsəs 29.Ənkəbut 30.Rum 31.Loğman 32.Səcdə 33.Əhzab 34.Səba 35.Fatir 36.Yasin 37.Saffat 38.Sad 39.Zumər 40.Ğafir 41.Fussilət 42.Şura 43.Zuxruf 44.Duxan 45.Casiyə 46.Əhqaf 47.Muhəmməd 48.Fəth 49.Hucurat 50.Qaf 51.Zariyat 52.Tur 53.Nəcm 54.Qəmər 55.Rəhman 56.Vaqiə 57.Hədid 58.Mücadələ 59.Həşr 60.Mümtəhənə 61.Səff 62.Cümə 63.Münafiqin 64.Təğabun 65.Talaq 66.Təhrim 67.Mülk 68.Qələm 69.Haqqə 70.Məaric 71.Nuh 72.Cin 73.Müzzəmmil 74.Müddəssir 75.Qiyamət 76.İnsan 77.Mürsəlat 78.Nəbə 79.Naziat 80.Əbəsə 81.Təkvir 82.İnfitar 83.Mütəffifin 84.İnşiqaq 85.Buruc 86.Tariq 87.Əla 88.Ğaşiyə 89.Fəcr 90.Bələd 91.Şəms 92.Ləyl 93.Zuha 94.Şərh 95.Tin 96.Ələq 97.Qədr 98.Bəyyinə 99.Zəlzələ 100.Adiyat 101.Qariə 102.Təkasür 103.Əsr 104.Hüməzə 105.Fil 106.Qüreyş 107.Maun 108.Kövsər 109.Kafirun 110.Nəsr 111.Məsəd 112.İxlas 113.Fələq 114.Nas


İstinadlar

  1. ↑ Daneşnameye Quran və Quranoejuhi, c.2, s.1255
  2. ↑ Mərifət, Amuzeşe ulume Quran, c.2, s.166
  3. ↑ Daneşnameye Quran və Quranoejuhi, c.2, s.1255
  4. ↑ Ramyar, Tarixe Quran, s.360 və 596
  5. ↑ Fərhəngnameye ulume Quran, c.1, s.2612
  6. ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.19, s.248
  7. ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.19, s.255
  8. ↑ Qumi, Məfatihul-cinan, Həzrət Sahibul-Əmrin ziyarəti
  9. ↑ Xamegər, Saxtare surehaye Qurani-Kərim
  10. ↑ Vahidi, Əsbabun-nuzul, s.448
  11. ↑ Qumi, Təfsiri-Qumi, c.2, s.365
  12. ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.19, s.249
  13. ↑ Təbatəbai, Əl-Mizan, c.19, s.255
  14. ↑ Qiraəti, Nur təfsiri, c.9, s.613
  15. ↑ Hüveyzi, Təfsiru Nuris-səqəleyn, c.5, s.317
  16. ↑ Rağib İsfahani, Əl-Müfrədatu fi ğəribil-Quran, s.522
  17. ↑ Məkarim Şirazi, Nümunə təfsiri, c.24, s.91
  18. ↑ Qumi, Təfsiri-Qumi, c.2, s.366
  19. ↑ Müraciət edin: «پرچم‌های نصر من الله و فتح قریب در دست راهپیمایان», Defapress; «نصر من الله و فتح قریب», sobhesadegh.ir saytı; «شکوه حزب‌الله با شعار نصر من الله و فتح قریب», omidnews.com saytı
  20. ↑ Təbərsi, Məcmul-bəyan, c.9, s.459
  21. ↑ Şeyx Səduq, Səvabul-əmal, s.118

Ədəbiyyat

  • «نصر من الله و فتح قریب», Bəsirət saytı, Mətləbin dərc tarixi: 27/9/2007; Baxış tarixi: 27/8/2026
  • «شکوه حزب‌الله با شعار نصر من الله و فتح قریب», Omidnews, Mətləbin dərc tarixi: 25/4/2014; Baxış tarixi: 26/8/2026
  • «پرچم‌های نصر من الله و فتح قریب در دست راهپیمایان », Müqəddəs müdafiə xəbər agentliyi, Mətləbin dərc tarixi: 25/7/2014; Baxış tarixi: 29/8/2026
  • Daneşnameye Quran və Quranoejuhi, c.2, Bəhauddin Xürrəmşahinin səyi ilə, Tehran, Dustan-Nahid, h.ş 1377 (1988)
  • Fərhəngnameye ulume Quran, Qum, Dəftəre təbliğate İslami hozeye elmiyyeye Qum
  • Məkarim Şirazi, Nasir, Nümunə təfsiri, Tehran, Darul-kutubil-İslamiyyə, 1-ci çap, h.ş 1374 (1995)
  • Mərifət, Məhəmməd Hadi, Amuzeşe ulume Quran, Məkanı məlum deyil, İslam təbliğatı üzrə çap və nəşr mərkəzi, çap 1, h.ş 1371 (1992)
  • Qumi, Əli ibn İbrahim, Təfsiri-Qumi, Qum, Darul-kitab, 4-cü çap, h.ş 1367 (1988)
  • Qurani-Kərim, Ərəbcədən tərcümənin və şərhlərin müəllifi: Ayətullah Mirzə Əli Meşkini Ərdəbili Azərbaycan dilinə tərcümə edənlər: Ağabala Mehdiyev Dürdanə Cəfərli
  • Rağib İsfahani, Əl-Müfrədatu fi ğəribil-Quran, Mühəqqiq: Səfvan Ədnan Əd-Davudi, Darul-qələm, Əd-Daruş-Şamiyyə, Dəməşq, Beyrut, Ət-təbəətul-ula, h.q 1412
  • Ramyar, Mahmud, Tarixe Quran, Tehran, Elmi və fərhəngi nəşriyyat, h.ş 1362 (1983)
  • Şeyx Səduq, Səvabul-əmal və iqabul-əmal, Qum, Daruş-şərifir-Rəzi, 2-ci çap, h.q 1406
  • Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, Əl-Mizan fi təfsiril-Quran, Beyrut, Ələmi, 2-ci çap, h.q 1394
  • Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, Əl-Mizan fi təfsiril-Quran, Enteşarate İslami Came müdərrisin Hozeye elmiyyeye Qum ofisi, 5-ci çap, h.q 1417
  • Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, Məcmul-bəyan fi təfsiril-Quran, Düzəliş: Fəzlullah Yəzdi Təbatəbai və Haşim Rəsuli, Tehran, Nasir Xosrov, 3-cü çap, h.ş 1372 (1993)
  • Vahidi, Əli ibn Əhməd, Əsbabun-nuzulil-Quran, Beyrut, Darul-kutubil-elmiyyə, 1-ci çap, h.q 1411
  • Xamegər, Məhəmməd, Saxtare surehaye Qurani-Kərim, Fərhəngi Quran və itrəte Nurus-səqəleyn müəssisəsi hazırlayıb, Qum, Nəşra müəssisəsi, çap 1, h.ş 1392 (2013)
Mənbə — "https://az.wikishia.net/w/index.php?title=Taslim:Səff_surəsi&oldid=27970"